Thức tỉnh - 7. HÃY LẮNG NGHE VÀ HÃY ĐÀO THẢI
Một
số trong chúng ta đã nhờ những thực tế nghiệt ngã của cuộc sống mà thức tỉnh.
Khổ quá nên chúng ta thức tỉnh. Nhưng thiên hạ thì vẫn tiếp tục lao đầu mãi vào
cuộc đời. Họ vẫn tiếp tục mộng du. Họ chẳng bao giờ thức tỉnh. Bi đát thay, họ
không bao giờ buồn đặt lại vấn đề. Họ không bao giờ nghĩ rằng chắc hẳn có một
con đường tốt hơn. Nhưng còn bạn, nếu như cuộc sống đã không quần cho bạn dập dụi
– và do đó bạn đã không có dịp đau khổ đủ - thì vẫn còn một cách khác: Hãy lắng
nghe. Tôi không có ý bảo rằng bạn phải nhất trí với điều tôi đang nói. Bởi như
vậy không phải là lắng nghe. Thật đấy, chuyện bạn đồng ý hay không đồng ý cũng
chẳng quan trọng. Vì vẫn đề nhất trí và không nhất trí còn tùy thuộc ở ngôn từ,
ý niệm và lý thuyết. Chúng không ăn nhằm gì đến chân lý. Chân lý không thể bị
nhốt trong ngôn từ. Chân lý được người ta nhận thức cách bất chợt, như một kết
quả rút được từ một thái độ nào đó. Vì vậy bạn có thể không đồng ý với tôi mà vẫn
nhận thức được chân lý. Song cũng cần có một thái độ cởi mở, sẵn sàng để có thể
phát hiện ra sự gì mới mẻ. Đó mới thật là điều quan trọng, chứ không phải vấn đề
bạn đồng ý hay không đồng ý với tôi. Sau hết, phần lớn những chuyện tôi chia sẻ
với bạn ở đây thực ra chỉ là lý thuyết. Mà chẳng có lý thuyết nào tương xứng đủ
với thực tại. Vì thế điều tôi có thể nói với bạn không phải là chân lý. Tôi chỉ
có khả năng mô tả những trở ngại trên đường đạt đến chân lý thôi chứ làm gì có
khả năng mô tả chính chân lý. Nói chung là ai cũng vậy. Tất cả điều tôi có thể
làm là mô tả nhứng sai lầm của bạn – để bạn có thể rứt khỏi chúng. Tất cả điều
tôi có thể làm là thách thức những điều tin tưởng của bạn và thách thức cái hệ
thống niềm tin đã gây bất hạnh cho bạn. Nói cách khác, tất cả điều tôi có thể
làm cho bạn là giúp bạn đào thải. Tất cả linh đạo mà bạn phải học tựu trung là:
đào thải. đào thải gần như mọi thứ bạn đã học. Nhiệt tình đào thải và nhiệt
tình lắng nghe.
Có
phả bạn đang lắng nghe, như đa số người ta, để củng cố những gì mình đã nghĩ sẵn
rồi? Hãy quan sát những phản ứng của bạn khi tôi nói chuyện. bạn giật mình, sửng
sốt, giận dữ, bực bội, thất vọng. Hoặc giả bạn thốt lên: “Tuyệt vời”.
Hóa
ra là bạn lắng nghe để củng cố cái có rồi chứ không phải để khám phá điều mới mẻ?
Sự phân biệt nầy rất quan trọng. Và đối với người đang ngủ thì việc nhận ra điều
mới mẻ quả là gay go. Đức Giesu đã công bố Tin Mừng, thế mà Ngài bị từ khước.
Dĩ nhiên là không phải vì đó là Tin Mừng mà vì đó là tin mới mẻ. Chúng ta kỵ sự
mới mẻ. Và thực trạng này càng sớm được nhìn nhận bao nhiêu thì càng ích lợi bấy
nhiêu. Chúng ta không muốn những điều mới mẻ, nhất là khi chúng quấy rầy ta, bắt
ta phải thay đổi. Và ta càng không ưa chúng nếu chúng bắt ta phải thú nhận rằng:
“Tôi đã sai lầm”. Tôi nhớ lần gặp gỡ một tu sĩ dòng Tên 87 tuổi tại Tây Ban
Nha; ngài đã có thời từng là giáo sư và bề trên của tôi ở Ấn Độ cách đây ba hay
bốn mươi năm. Lần ấy cũng là một khóa thảo luận, ngài bảo: “Ồ, giá mà cách đây
60 năm tôi được nghe cha nói chuyện. Cha hiểu được điều gì đó còn tôi thì sai lầm
suốt cả đời”. Ôi, có Chúa chứng giám. Tôi như chiêm ngắm 1 kỳ quan của thế giới.
Đấy, đức tin đấy, thưa quý bà quý ông kính mến. Đức tin là sự mở lòng mình ra
trước chân lý – còn chuyện nó đưa đến kết quả gì, nó dẫn bạn đi đâu không quạn
trọng. Thậm chí dù bạn không biết nó đang đẩy bước chân trước mặt bạn về đâu
cũng không quan trọng. Đức tin là thế đấy. Tôi nói “đức tin” chứ không nói “niềm
tin”. Niềm tin sẽ đem lại cho bạn nhiều yên ổn nhưng đức tin thì không. Tin là
bất ổn. Bạn sẽ không biết, không hiểu chi cả. Bạn cứ phải sẵn sàng bước theo và
mở lòng ra, mở rộng lòng ra. Bạn cứ phải sẵn sàng để lắng nghe. Nhưng xin bạn
lưu ý, mở rộng lòng ra không có nghãi là cả tin, không có nghĩa là ngốn lấy bất
cứ cái gì người ta nói. Ồ, nhất định không phải thế! Bạn phải dám cật vấn về mọi
điều tôi nói chứ. Nhưng hãy cật vấn trong thái độ cởi mở chứ không vì ngoan cố,
bướng bỉnh. Và hãy cật vấn tất cả. hãy nhớ lại lời dạy đầy thú vị của Đức Phật:
“Cá tăng lữ và các học giả đừng đón nhận lời Ta vì kính trọng, song hãy phân
tích những lời ấy như cách người thợ kim hoàn thử vàng – là cắt, cạo, chà và
nung chảy ra”.
Khi
bạn làm thế là bạn đang lắng nghe đấy. Và như vậy bạn đã tiến thêm một bước
quan trọng trên đường thức tỉnh. Bước đầu tiên, như đã nói trên, là sẵn sàng chấp
nhận rằng mình không muốn thức tỉnh, không muốn hạnh phúc. Đừng quên rằng có đủ
thứ trở lực trong chính con người bạn chống lại sự sẵn sằng đó. Bước thứ hai là
thái độ sẵn sàng để hiểu, để lắng nghe, để chất vấn toàn bộ hệ thống những điều
tin tưởng của bạn. Không chỉ xét lại những niềm tin tôn giáo, chính trị, xã hội,
tâm lý của bạn mà là xét lại tất cả. Tóm lại, đó là một thái độ sẵn sàng để
đánh giá lại tất cả, như trong cách nói ẩn dụ trên đây của Đức Phật. Và đây tôi
sẽ cung cấp cho bạn nhiều hoàn cảnh để làm việc đó.
Awareness (Thức tỉnh) - Anthony De Mello
Recent Comments